ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Όλο αυτό το εκπαιδευτικό quiz που ακολουθεί, δεν έχει σκοπό να σας αξιολογήσει, αλλά να σας δώσει μια ευκαιρία να δείτε και μια άλλη οπτική στην αντιμετώπιση κάποιων καταστάσεων που βιώνουμε όλοι εμείς οι γονείς με τα παιδιά μας. Κανείς δεν τα κάνει όλα τέλεια και το τέλειο δεν υπάρχει. Οι απαντήσεις που θα δώσετε, δεν βαθμολογούνται και δεν καταγράφεται κανένα στοιχείο σας πουθενά. Απαντήστε ελεύθερα τι θα κάνατε σε κάθε περίπτωση και δείτε και τις εναλλακτικές που προτείνονται. Ελπίζουμε να σας φανεί χρήσιμο!

Αφιερωμένο στα παιδιά μου Πάνο & Μαρία που έγιναν η αφορμή για να γνωρίσω αυτές τις μοναδικές δεξιότητες

ΕΝΟΤΗΤΑ 01 - Βοηθώντας τα παιδιά να διαχειριστούν τα συναισθήματά τους

Όταν δείχνουμε κατανόηση και αποδοχή στα συναισθήματα των παιδιών, μαθαίνουν και εκείνα να αποδέχονται και να αγαπάνε τον εαυτό τους.

Πρόβλημα - Οι γονείς όμως συχνά δυσκολεύονται να αποδεχτούν τα συναισθήματα των παιδιών τους. Είναι πολύ φυσιολογικό αυτό, καθώς και οι γονείς δε μάθαμε από τους δικούς μας γονείς πώς να το κάνουμε. Δεν πειράζει. Όλα μπορούν να αλλάξουν.

Έτσι οι γονείς λέμε συχνά φράσεις όπως :

"Δεν νιώθεις πραγματικά έτσι"
"Δε φοβούνται τα γενναία παιδιά"
"Δεν υπάρχει λόγος να αναστατώνεσαι τόσο πολύ"

Παρακάτω ακολουθούν κάποιες ερωτήσεις. Επιλέξτε την απάντηση που σας εκφράζει.

Μια γρήγορη υπενθύμιση...

Τα παιδιά βοηθιούνται όταν γίνονται αποδεκτά και σεβαστά τα συναισθήματά τους. Δείχνοντας κατανόηση στο συναίσθημα του παιδιού, το παιδί αποφορτίζεται και έτσι μπορεί μετά να ακούσει ό,τι χρήσιμο έχουμε να του πούμε. Όταν είναι σε ένταση ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙ να μας ακούσει.

Για να το βοηθήσετε μπορείτε:

1. ΝΑ ΑΚΟΥΣΕΤΕ ΗΡΕΜΑ ΚΑΙ ΠΡΟΣΕΚΤΙΚΑ.
2. ΝΑ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΕΤΕ ΤΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ ΤΟΥΣ ΜΕ ΜΙΑ ΛΕΞΗ. ¨Ω.... Μμμ... Καταλαβαίνω..."
3. ΝΑ ΔΩΣΕΤΕ ΕΝΑ ΟΝΟΜΑ ΣΤΟ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑ "Αυτό ακούγεται πολύ εκνευριστικό"
4. ΝΑ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΗΣΕΤΕ ΤΙΣ ΕΠΙΘΥΜΙΕΣ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΣΤΗ ΣΦΑΙΡΑ ΤΗΣ ΦΑΝΤΑΣΙΑΣ. "Αχ να γινόταν αυτή η μπανάνα τώρα αμέσως ώριμη για χάρη σου!"

ΕΝΟΤΗΤΑ 02 - Εναλλακτικές αντί της τιμωρίας

Η τιμωρία είναι συνήθως το πρώτο πράγμα που επιλέγουμε και η πρώτη μας αντίδραση στις άσχημες συμπεριφορές των παιδιών μας. Οι λόγοι που το κάνουμε:

α. Να μάθει το παιδί μας ότι αυτό που έκανε ήταν λάθος και δεν πρέπει να το ξανακάνει.

β. Γιατί νομίζουμε ότι είναι το μοναδικό πράγμα που μπορεί να καταλάβουν τα παιδιά.

γ. Μερικές φορές θυμώνουμε τόσο πολύ που δεν ξέρουμε τι άλλο να κάνουμε.

Ένα παιδί βοηθιέται όταν αντιμετωπίζει τις συνέπειες μιας συμπεριφοράς που δεν κρίνουμε ως σωστή, αλλά όχι τόσο όταν τιμωρείται. Ένα παιδί που τιμωρείται μπορεί να επενδύσει χρόνο να μάθει πώς να μην το «πιάσουμε» την επόμενη φορά που θα κάνει κάτι αντίστοιχο. Ή μπορεί να κάνει εκδικητικές σκέψεις μέσα στα νεύρα του. Με άλλα λόγια τιμωρώντας ένα παιδί του στερούμε στην πραγματικότητα την πολύ σημαντική εσωτερική διεργασία της εκμάθησης για ποιον λόγο κρίνουμε μια συμπεριφορά ως σωστή ή λάθος. Σε αντίθεση με την τιμωρία η φυσική συνέπεια το φέρνει αντιμέτωπο με την συμπεριφορά του που δε μας άρεσε.

Παρακάτω ακολουθούν κάποιες ερωτήσεις. Επιλέξτε την απάντηση που σας εκφράζει.

Επίλυση προβλημάτων

Όταν ένα πρόβλημα επιμένει, μπορούμε συνήθως να συμπεράνουμε ότι είναι πιο σύνθετο απ' ό,τι αρχικά φαινόταν. Για ένα σύνθετο πρόβλημα, χρειάζεται μια ακόμα πιο σύνθετη δεξιότητα. Αυτή η πρακτική επίλυσης προβλημάτων συνιστάται τόσο για παιδιά όσο και για εφήβους (αλλά και για ενήλικες!).

Για να λύσετε το πρόβλημα

Βήμα 1. Μιλήστε για τα συναισθήματα και τις ανάγκες του παιδιού.

Βήμα 2. Μιλήστε για τα δικά σας συναισθήματα και τις ανάγκες.

Βήμα 3. Κάντε μαζί έναν καταιγισμό ιδεών (brainstorming) για μια κοινώς αποδεκτή λύση.

Βήμα 4. Καταγράψτε όλες τις ιδέες  - χωρίς να τις αξιολογήσετε ή να τις κρίνετε.

Βήμα 5. Αποφασίστε ποιες προτάσεις σας αρέσουν, ποιες δεν σας αρέσουν και ποιες σχεδιάζετε να εφαρμόσετε στο εξής από κοινού.

Επιλύοντας μαζί το πρόβλημα

Βήμα 1.

Βήμα 2.

Βήμα 3.

Βήμα 4.

Βήμα 5.

Αυτό που είναι πολύ σημαντικό για ένα παιδί είναι ότι πρέπει να βλέπει τον εαυτό του περισσότερο ως μέρος της λύσης και λιγότερο ως μέρος του προβλήματος. Ταυτόχρονα το γεγονός ότι το θεωρείτε ως ισότιμο για τη διερεύνηση του προβλήματος είναι ανεκτίμητο για το παιδί που νιώθει ότι το παίρνετε στα σοβαρά. Έτσι του μαθαίνετε και εκείνο να παίρνει στα σοβαρά τον εαυτό του.

Μια γρήγορη υπενθύμιση...

Εναλλακτικές αντί της τιμωρίας

1. ΕΚΦΡΑΣΤΕ ΕΝΤΟΝΑ ΤΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ ΣΑΣ - ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΠΡΟΣΒΑΛΕΤΕ ΤΟΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ
   "Είμαι έξαλλος που το καινούριο μου πριόνι έμεινε έξω να σκουριάσει στη βροχή!"
2. ΔΗΛΩΣΤΕ ΤΙΣ ΠΡΟΣΔΟΚΙΕΣ ΣΑΣ
   "Περιμένω όταν κάποιος δανείζεται τα εργαλεία μου να τα επιστρέψει πίσω άμεσα"
3. ΔΕΙΞΤΕ ΣΤΟ ΠΑΙΔΙ ΠΩΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙ ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ
   "Το πριόνι χρειάζεται τώρα πολύ τρίψιμο μ' ένα μικρό μεταλλικό σφουγγαράκι και πολύ λάδωμα"
4. ΠΡΟΣΦΕΡΕΤΕ ΜΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗ
   Μπορείς να δανείζεσαι τα εργαλεία μου και να τα επιστρέφεις ή να μην τα χρησιμοποιείς. Εσύ αποφασίζεις.
5. ΑΝΑΛΑΒΕΤΕ ΔΡΑΣΗ.
   Παιδί "Είναι κλειδωμένη η εργαλειοθήκη σου!"
   Μπαμπάς "Εσύ πες μου γιατί!"
6. ΕΠΙΛΥΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ
   "Τι λύση μπορούμε να βρούμε ώστε κι εσύ να χρησιμοποιείς τα εργαλεία μου, και εγώ να τα βρίσκω στη θέση τους;"

ΕΝΟΤΗΤΑ 03 - Αδέλφια όχι αντίπαλοι

Ένα μεγάλο και δύσκολο κεφάλαιο για εμάς τους γονείς είναι η αντιπαλότητα ανάμεσα στα αδέλφια. Πολύ συχνά ακούμε από γονείς κουβέντες όπως οι παρακάτω:

"Οι καβγάδες αυτοί με τρελαίνουν"
"Δεν ξέρω τι θα συμβεί πρώτο. Ή θα σκοτωθούν μεταξύ τους ή θα τα σκοτώσω εγώ"
"Τα πάμε μια χαρά με το καθένα ξεχωριστά, αλλά όταν είναι μαζί δεν αντέχω κανένα από τα δύο"

Η αντιπαλότητα αυτή είναι φυσιολογική όσο και αν δεν μας αρέσει και όλοι ευχόμαστε να είχαμε την οικογένεια του Βιτάμ. Σκεφτείτε δυο παιδιά σε συνεχή ανταγωνισμό για την αγάπη και την προσοχή των γονιών τους.

Φανταστείτε ότι ο σύζυγός σας σας αγκαλιάζει και σας λέει "αγάπη μου σ' αγαπώ τόσο πολύ και είσαι τόσο υπέροχη, που αποφάσισα να έχω άλλη μια γυναίκα όπως εσένα. Όταν η νέα σύζυγος έρχεται στο σπίτι, βλέπετε ότι είναι πιο νέα από εσάς και αρκετά χαριτωμένη. Όταν είστε και οι τρεις μαζί, οι άλλοι λένε ένα απλό γεια σ' εσάς ευγενικά, αλλά κοιτάζουν εκστατικά το νέο μέλος. "Δεν είναι αξιαγάπητη; γεια σου γλυκιά μου.... είσαι μοναδική!" Έπειτα γυρίζουν σ' εσάς και σας ρωτούν "Πως σου φαίνεται η νέα σύζυγος του άνδρα σου;"
Πώς θα σας φαινόταν; Κάπως έτσι νιώθει συνήθως το μεγάλο παιδί όταν έρχεται το νέο αδερφάκι. Και μετά όλοι λένε θέλω να κάνω δεύτερο παιδί για να έχει το πρώτο κάποιο για να παίζει…
Τόσες λανθασμένες αντιλήψεις.

Παρακάτω ακολουθούν κάποιες ερωτήσεις με εικόνες που μπορεί να σας βοηθήσουν με τέτοιες καταστάσεις.

Μια γρήγορη υπενθύμιση...

Αδέλφια όχι αντίπαλοι

Τα συναισθήματα που έχει το ένα αδελφάκι για το άλλο είναι πηγαία και δεν μπορεί να μην τα αισθάνεται. Βοηθάμε τα παιδιά μας αν τα αναγνωρίζουμε και τα βοηθάμε με τη διαχείρισή τους.

ΠΑΙΔΙ: Θα τον σκοτώσω! Μου πήρε τα καινούρια μου πατίνια

Δώστε λέξεις που κατονομάζουν το συναίσθημα
"Ακούγεσαι έξαλλος"
ή

Περιγράψτε την επιθυμία ή τη φαντασία που έχει το παιδί
"Θα ήθελες να σε ρωτάει πρώτα, πριν πάρει τα πράγματα σου
ή

Προτείνετε μια συμβολική ή δημιουργική ενέργεια
"Τι θα έλεγες να φτιάχναμε μια πινακίδα που να λέει "Ιδιωτικός χώρος" και να την κρεμάσουμε στην πόρτα της ντουλάπας σου;"
Αναχαιτίζουμε τις πράξεις των παιδιών που πληγώνουν τους άλλους.
"Σταμάτα! Δεν χτυπάμε, δεν πληγώνουμε τους άλλους!"
Και δείχνουμε στο παιδί πως να εκτονώνει τον θυμό του με αποδεκτό τρόπο
"
Πες στον αδελφό σου με λόγια πόσο θυμωμένος είσαι. Πες του: "Δεν θέλω να παίρνεις τα πατίνια μου χωρίς να με ρωτήσεις!"

ΕΝΟΤΗΤΑ 04 - Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο του

Πιθανότατα γνωρίζετε ότι ο εγκέφαλος σας χωρίζεται σε δύο ημισφαίρια. Δεν πρόκειται απλώς για δύο πλευρές του εγκεφάλου που χωρίζονται μεταξύ τους ανατομικά· και η λειτουργία τους είναι πολύ διαφορετική. Κάποιοι άνθρωποι υποστηρίζουν μέχρι και ότι τα δύο ημισφαίρια έχουν τις ξεχωριστές τους προσωπικότητες, "κάθε πλευρά και το μυαλό της". Η επιστημονική κοινότητα αναφέρεται στον τρόπο που μας επηρεάζει η κάθε πλευρά του εγκεφάλου ως πλευρίωση του δεξιού και του αριστερού ημισφαιρίου.

Ο αριστερός σας εγκέφαλος αγαπά και επιθυμεί την τάξη. Είναι λογικός, κυριολεκτικός, γλωσσικός (του αρέσουν οι λέξεις) και γραμμικός (βάζει τα πράγματα σε μια διαδοχική σειρά ή σε κάποια τάξη). Στον αριστερό σας εγκέφαλο αρέσει πολύ που όλες αυτές οι λέξεις τελειώνουν σε -ικός (επίσης του αρέσουν πολύ και οι λίστες)

Ο δεξιός σας εγκέφαλος, από την άλλη πλευρά, είναι ολιστικός και μη λεκτικός, στέλνει και λαμβάνει μηνύματα που μας επιτρέπουν να επικοινωνούμε, όπως εκφράσεις προσώπου, οπτική επαφή, στάση σώματος και χειρονομίες. Αντί για τις λεπτομέρειες και την τάξη, ο δεξιός μας εγκέφαλος ενδιαφέρεται περισσότερο για τη μεγάλη εικόνα - για το νόημα και την αίσθηση μιας εμπειρίας -και εξειδικεύεται σε εικόνες, συναισθήματα και προσωπικές αναμνήσεις. Ο δεξιός μας εγκέφαλος μας κάνει να "διαισθανόμαστε". Κάποιοι λένε ότι ο δεξιός εγκέφαλος είναι πιο ενστικτώδης και συναισθηματικός.

Συμπερασματικά, ο αριστερός εγκέφαλος μας επικεντρώνεται στο κείμενο - ο δεξιός στο συγκείμενο. Και ήταν ο μη λογικός συναισθηματικός δεξιός εγκέφαλος αυτός που έκανε την Κέϊτι να φωνάζει στον μπαμπά της "Θα πεθάνω αν με αφήσεις!".

Με αναπτυξιακούς όρους, πολλά μικρά παιδιά κυριαρχούνται από τον δεξιό εγκέφαλο, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια των τριών πρώτων χρόνων τους. Δεν έχουν κατακτήσει την ικανότητα να χρησιμοποιούν τη λογική και τις λέξεις για να εκφράσουν τα συναισθήματα  τους και ζουν αποκλειστικά τη στιγμή. Κάτι που μπορεί να εξηγεί γιατί μπορούν να πετάξουν μεμιάς οτιδήποτε κρατούν για να καθίσουν κάτω και να απορροφηθούν απόλυτα από μια πασχαλίτσα χωρίς να τα απασχολεί στο ελάχιστο ότι έχουν αργήσει για το μάθημα μουσικής στον παιδικό σταθμό. Λογική, ευθύνες και χρόνος δεν υπάρχουν για αυτά. Αλλά όταν ένα νήπιο αρχίζει να ρωτά "Γιατί;" όλη την ώρα, τότε καταλαβαίνει κανείς ότι το αριστερό ημισφαίριο έχει αρχίσει να παίρνει μπροστά.

Άρα δύο μισά κάνουν ένα ολόκληρο: Συνδυάζοντας το αριστερό με το δεξιό τμήμα του εγκεφάλου

Παρακάτω ακολουθούν κάποιες εικόνες που μας δείχνουν πως μπορούμε να συνδεόμαστε με το κατάλληλο τμήμα του εγκεφάλου του παιδιού μας και μετά να ανακατευθύνουμε για να αποφύγουμε τις μεγάλες συγκρούσεις

Επίλογος
Όλο αυτό το διαδραστικό quiz που παρακολουθήσατε είναι ένα μικρό δείγμα από τη γνώση που μπορούμε να αποκομίσουμε σχετικά με τις γονεϊκές δεξιότητες και να χτίσουμε μια πιο σωστή και εποικοδομητική επικοινωνία με τα παιδιά μας. Αλλά και μεταξύ μας.
Αν το συνοψίζαμε θα λέγαμε πως η αποτελεσματική επικοινωνία ανάμεσα σε ένα γονέα και ένα παιδί (αλλά και γενικά ανάμεσα σε δυο ανθρώπους) είναι μια διαδικασία δυο βημάτων, όπως περιγράφεται στο βιβλίο Το Παράδοξο Μονοπάτι προς το Νόημα της Ζωής.
ΒΗΜΑ1: Δείχνω στο παιδί (ενήλικα) ότι καταλαβαίνω πώς νιώθει.
ΒΗΜΑ 2: Λέω αυτό που θέλω να του πω.
Το πρώτο βήμα αποφορτίζει το συναίσθημα του άλλου. Μειώνεται η ένταση και έρχεται στην κατάσταση όπου μπορεί να ακούσει ό,τι έχω να πω. Συνήθως οι άνθρωποι απλά λέμε αυτό που θέλουμε να πούμε (δηλαδή πάμε κατευθείαν στο ΒΗΜΑ 2) και τελικά δεν ακουγόμαστε διότι ο άλλος δεν είναι στη συναισθηματική κατάσταση να μας ακούσει. Όχι επειδή δε θέλει. Αλλά επειδή δεν μπορεί. Είναι θέμα βιολογίας.
Αν είσαι αγχωμένος δε θα σε βοηθήσει και πολύ να σου πω: «Μην αγχώνεσαι» Πρώτα πρέπει να σε ακούσω να ηρεμήσει το άγχος σου και μετά να σε συμβουλέψω αν μπορώ.
Σε όλο το κουίζ, σε όλα τα σκίτσα ακολουθήθηκε αυτή η πολύ απλή λογική. Σου δείχνω ότι σε καταλαβαίνω και έτσι ηρεμείς. Μετά σου μιλάω αν χρειάζεται περαιτέρω συζήτηση. Τόσο απλά στη θεωρία!.
Για να σας προλάβω, ξέρω ότι πολλοί θα σπεύσετε να πείτε ότι καλή είναι η θεωρία αλλά τι γίνεται στην πράξη; Οι γονεϊκές δεξιότητες δεν είναι καθόλου εύκολη υπόθεση και θα συμφωνήσω μαζί σας ότι ακόμα και αν χρησιμοποιείτε κατά γράμμα όλες τις δεξιότητες που υπάρχουν, δεν θα τα καταφέρνετε κάθε φορά. Δεν πειράζει. Υπάρχει πολλή πίεση στους γονείς να είναι «καλοί» και πλέον με τόσα πολύ χρήσιμα βιβλία εκεί έξω η πίεση ίσως να είναι μεγαλύτερη για έναν γονιό. Δεν είναι καθόλου απλό να εφαρμόζει κανείς όσα λέγονται και γράφονται.
Αλλά και το κάτι λίγο κέρδος είναι. Σίγουρα πάντως θα έχετε πολύ περισσότερες πιθανότητες να επικοινωνείτε καλύτερα με τα παιδιά σας και να απολαμβάνετε αυτή τη σχέση αν κάτι από όλα αυτά κρατήσετε.
Οι γονεϊκές δεξιότητες είναι σαν να προσπαθείς να μιλήσεις μια νέα γλώσσα. Κάθε φορά που ξεκινάς να πεις κάτι σου έρχεται πρώτα η γνώριμη, δική σου γλώσσα. Αυτή που υπάρχει μέσα σου από τότε που ήσουν παιδί και βίωνες ανάλογες καταστάσεις από τους δικούς σου γονείς. Είναι φυσιολογικό.
Χρειάζεται αρκετή εξάσκηση με τη γνωστή μέθοδο επιχειρώ και αποτυγχάνω. Επιστρέφω πίσω και ξανά προσπαθώ. Το καλό με τα παιδιά είναι ότι μας δίνουν συνεχώς ευκαιρίες για να το εξασκήσουμε. Το να γνωρίζεις πώς να ακούς και πώς να μιλάς σε ένα παιδί ή σε έναν ενήλικα σε κάνει πραγματικά δυνατό και σε βοηθάει να απολαμβάνεις περισσότερο τις ανθρώπινες σχέσεις.

Να θυμάστε ότι είναι πρακτικά αδύνατον να μην πληγώσεις το παιδί σου ως γονέας μεγαλώνοντας το. Πάντα υπάρχουν ρήξεις σε αυτή τη σχέση αλλά υπάρχει επίσης πάντα και η δυνατότητα της αποκατάστασης.

Τέλος, θα ήθελα να κλείσω με μια μεγάλη προσδοκία μου που αφορά τα σχολεία γονέων. Μακάρι κάποια στιγμή να λειτουργήσουν για να λαμβάνουμε όλοι οι υποψήφιοι γονείς μια βασική εκπαίδευση. Πόσο διαφορετικά θα ήταν τα πράγματα άραγε;

Ολοκληρώστε την προσπάθεια σας πατώντας τώρα στο κουμπί Δείτε τα αποτελέσματα και σε λίγα δευτερόλεπτα θα εμφανιστούν για εσάς κάποια εξαιρετικά βιβλία που αξίζει να διαβάσετε!